صبا صادقپور
اقتصاد شهر تنها در بازار، صنعت یا سرمایهگذاریهای کلان خلاصه نمیشود؛ اقتصاد شهری در خیابانها، محلهها، فضاهای عمومی و کیفیت مدیریت شهر شکل میگیرد. در این میان، شهرداری بهعنوان نزدیکترین نهاد حاکمیتی به زندگی روزمره شهروندان، نقشی تعیینکننده در جهتدهی به اقتصاد شهری دارد؛ نقشی که اگر با نگاه شهرسازی همراه باشد، میتواند به موتور توسعه پایدار شهر تبدیل شود.
در بسیاری از شهرها، شهرداریها هنوز عمدتاً به درآمدهای ناپایدار، بهویژه فروش تراکم و تغییر کاربری، متکی هستند. این شیوه تأمین منابع مالی اگرچه در کوتاهمدت درآمدزا به نظر میرسد، اما در بلندمدت به آشفتگی کالبدی شهر، فشار بر زیرساختها و کاهش کیفیت زندگی منجر میشود؛ هزینههایی پنهان که در نهایت اقتصاد شهر را نیز تضعیف میکند.
نگاه شهرسازانه به اقتصاد شهری، شهرداری را از یک «نهاد درآمدگیر» به یک «مدیر توسعه» تبدیل میکند. توسعهای که بر پایه بهرهوری فضایی، تقویت اقتصاد محلهمحور و فعالسازی فضاهای شهری شکل میگیرد. خیابانهای زنده، پیادهراهها، بازارچههای محلی و فضاهای عمومی باکیفیت، نهتنها تعامل اجتماعی را افزایش میدهند، بلکه فرصتهای شغلی خرد و پایدار ایجاد میکنند.
شهرداری از طریق سیاستگذاری درست در حوزه کاربری زمین، حملونقل عمومی و طراحی شهری، میتواند هزینههای زندگی در شهر را کاهش دهد و دسترسی برابر به فرصتهای اقتصادی را فراهم کند. توسعه حملونقل عمومی کارآمد، زمان و هزینه جابهجایی را کاهش میدهد و بهرهوری نیروی کار را بالا میبرد؛ امری که مستقیماً به رشد اقتصاد شهری منجر میشود.
از سوی دیگر، توجه به بافتهای فرسوده و تاریخی با رویکرد بازآفرینی شهری، یکی از مهمترین ابزارهای شهرداری در رونق اقتصادی است. احیای این بافتها، ضمن حفظ هویت شهری، زمینه جذب گردشگر، سرمایهگذاری بخش خصوصی و ایجاد مشاغل محلی را فراهم میکند؛ بدون آنکه شهر مجبور به گسترش افقی و پرهزینه شود.
اقتصاد شهری پایدار نیازمند شهرداریای است که برنامهریزی بلندمدت داشته باشد، مشارکت شهروندان و بخش خصوصی را جدی بگیرد و تصمیمات خود را بر اساس دانش شهرسازی اتخاذ کند. شهرداریای که بداند هر تصمیم کالبدی، اثری مستقیم بر معیشت مردم و آینده اقتصادی شهر دارد.
اگر شهرداریها نقش خود را در چارچوب شهرسازی نوین بازتعریف کنند، شهر میتواند به بستری برای خلق ارزش، عدالت فضایی و رفاه اقتصادی تبدیل شود؛ نه مکانی برای سوداگری کوتاهمدت و هزینههای بلندمدت.
صبا صادقپور
