سید یحیی هاشمی برزنجی
از موسیقی آیینی و آیینهای اجتماعی تا گویشها و سنتهای کهن؛ میراث فرهنگی کرمانشاه همچنان در سکوت نجیبانه خود میدرخشد
کرمانشاه را نمیتوان تنها با مختصات جغرافیایی تعریف کرد؛ این سرزمین مجموعهای از روایتهای زنده، آیینهای دیرپا و خردهفرهنگهایی است که آرام و بیهیاهو در زندگی مردم جریان دارند. در پسِ رشتهکوههای زاگرس و در میان صدای تنبور، بوی نان محلی، گویشهای گوناگون و سنتهای کهن، فرهنگی عمیق نفس میکشد؛ فرهنگی که اگرچه کمتر خود را نمایش داده، اما قرنها هویت این دیار را نگاه داشته است.
کرمانشاه از دیرباز محل همزیستی اقوام، مذاهب و طوایف گوناگون بوده و بسیاری آن را «موزه فرهنگهای کهن ایران» میدانند. این تنوع نه عامل فاصله، بلکه زمینهساز شکلگیری خردهفرهنگهایی شده که هر یک بخشی از روح این سرزمین را نمایندگی میکنند.
یکی از برجستهترین جلوههای این خردهفرهنگها، موسیقی آیینی و مقامی است. نوای تنبور در میان مردم گوران و دالاهو تنها یک موسیقی نیست؛ نوعی تجربه معنوی و پیوند عرفانی با جهان پیرامون است. موسیقی در فرهنگ کرمانشاه همواره همراه زندگی بوده؛ از شادیهای عروسی تا آیینهای سوگواری و مذهبی. پژوهشها نشان میدهد موسیقی محلی در ساختار اجتماعی مردم نقش بنیادین داشته است.
در میان این فرهنگهای محلی، اورامانات جایگاهی برجسته دارد؛ سرزمینی با معماری پلکانی، طبیعت بکر و آیینهایی که هنوز رنگ اصالت خود را حفظ کردهاند. اورامانات را باید فراتر از یک منطقه جغرافیایی دانست؛ نمادی از پیوند انسان با طبیعت، عرفان و سنت.
آیین پیرشالیار یکی از شناختهشدهترین مراسم این منطقه است؛ آیینی عرفانی که هر ساله در اورامانتخت برگزار میشود و جمعیت زیادی را گردهم میآورد. دفنوازی، ذکرهای آیینی، نذورات و همراهی مردم فضایی کمنظیر و روحانی میآفریند که نماد پیوستگی اجتماعی و احترام به سنتهای تاریخی است.
فراتر از موسیقی، آیینهای اجتماعی و سنتی نیز بخش مهمی از هویت فرهنگی کرمانشاه را شکل میدهند. بسیاری از رسوم ازدواج در میان ایلها و طایفههای منطقه از کلهر و گوران تا سنجابی ریشه در باورهای اساطیری و فرهنگ کهن ایرانی دارند. رنگ لباسها، نان و نمک، زمان برگزاری مراسم و حتی نوع موسیقی هرکدام حامل معنایی فرهنگی و تاریخیاند.
یکی از مهمترین خردهفرهنگهای این دیار، فرهنگ مهماننوازی و حرمتداری است. در بسیاری از محلهها و روستاها هنوز احترام به بزرگتر، همسایهداری و مشارکت در شادی و غم یکدیگر یک ارزش زنده است؛ سرمایهای فرهنگی که در آیینهای مذهبی و مناسبتهای اجتماعی بیشتر جلوه میکند.
زبان و گویش نیز از زیباترین نمودهای هویت فرهنگی کرمانشاه است. گویشهای کردی کلهری، گورانی، لکی و جافی، دنیایی از ادبیات شفاهی، ضربالمثلها و روایتهای محلی را در خود جای دادهاند؛ گویشهایی که تنها ابزار گفتگو نیستند، بلکه حافظه تاریخی مردماند.
**رقصهای محلی** همچون چپی، گریان و سهجار نیز بازتابی از روح جمعی مردم این منطقه است؛ رقصهایی که در آن دستها به هم میپیوندند و نماد همبستگی، شادی و وحدت اجتماعیاند.
آنچه این خردهفرهنگها را ارزشمندتر میکند، «بیهیاهو بودن» آنهاست؛ فرهنگی که دور از تبلیغات، در دل خانهها، روستاها و محافل سنتی حفظ شده و شاید همین سکوت نجیبانه سبب شده اصالتش پایدار بماند.
در روزگاری که بسیاری از جوامع با خطر فراموشی هویت روبهرو هستند، حفظ و معرفی خردهفرهنگهای کرمانشاه یک ضرورت فرهنگی و اجتماعی است؛ میراثی که نه فقط متعلق به مردم این استان، بلکه بخشی از هویت ایرانزمین است و میتواند پلی میان گذشته پرافتخار و آینده فرهنگی این سرزمین باشد.
🔻 لینک گروه «خط مطالبه» در ایتا:
https://eitaa.com/joinchat/731448553C4cb566df78
وبسایت:
کانال ایتا:
https://eitaa.com/ostanepanjom
صفحه روبیکا:
rubika.ir/emamidavood63
