.
سعید محمدی، دبیر ستاد مرکزی راهیان نور کشور، روز سهشنبه در نخستین نشست خبری این ستاد درباره اردوهای راهیان نور مناطق عملیاتی غرب و شمالغرب کشور که در یادمان شهدای مرصاد کرمانشاه برگزار شد، از آغاز برنامههای راهیان نور سال ۱۴۰۵ خبر داد و گفت انتخاب این منطقه برای آغاز برنامهها، فرصتی برای گرامیداشت یاد و خاطره شهدای دفاع مقدس و شهدای جنگ اخیر است.
یادمان شهدای مرصاد در این میان جایگاهی متفاوت دارد؛ نقطهای که نام آن با یکی از مهمترین مقاطع تاریخ جنگ گره خورده و به گفته محمدی، یادآور مجاهدت رزمندگانی است که در برابر جبهه نفاق ایستادگی کردند. او این یادمان را نمادی از وحدت اقوام و مذاهب و بهویژه وحدت شیعه و اهل سنت در کشور دانست.
دبیر ستاد مرکزی راهیان نور کشور با اشاره به نقش این اردوها در ارتباط با نسل جوان اظهار کرد: بخش مهمی از نسل جوانی که در جنگ اخیر در میدان دفاع از کشور حضور یافتند، با فرهنگ راهیان نور تربیت شدهاند. به گفته او، راهیان نور صرفاً یک سفر زیارتی نیست، بلکه بستری برای انتقال فرهنگ دفاع مقدس و تربیت نسلهای آینده است.
بر اساس برنامه اعلامشده، اردوهای دروناستانی راهیان نور از یکم تا ۳۱ مردادماه برگزار شده و از یکم تا ۳۱ شهریورماه، کاروانهایی از سایر استانهای کشور راهی مناطق عملیاتی غرب و شمالغرب خواهند شد.
برای میزبانی از این کاروانها، ۱۱ یادمان در استانهای کرمانشاه، کردستان و آذربایجان غربی آماده شده است. چهار یادمان پاوه، مرصاد، بازیدراز و ابوذر در استان کرمانشاه قرار دارند؛ چهار یادمان نیز در استان کردستان شامل باشگاه افسران و والفجر ۴ و سه یادمان در آذربایجان غربی شامل یادمان شهید بروجردی، تمرچین و سایر نقاط، میزبان زائران خواهند بود.
پیشبینی ستاد مرکزی راهیان نور این است که حدود ۳۰۰ هزار نفر از این یادمانها بازدید کنند؛ عددی که بار دیگر ظرفیت فرهنگی، گردشگری و خدماتی مناطق عملیاتی غرب کشور را در معرض توجه قرار میدهد و ضرورت برنامهریزی دقیق برای میزبانی از این حجم زائر را پررنگ میکند.
در برنامه امسال، اما موضوع تنها افزایش ظرفیت میزبانی نیست. یکی از محورهای اصلی مطرحشده از سوی ستاد مرکزی راهیان نور، تغییر در شیوه روایتگری است. محمدی با اشاره به این رویکرد گفت تلاش شده از روایتگری نقطهای و مقطعی عبور شود و گفتمان ۳۶۰ درجهای و زنجیرهای جایگزین آن شود؛ روایتی که از مبدأ حرکت زائر آغاز میشود و تا پایان سفر ادامه پیدا میکند.
در این الگو، روایت دیگر صرفاً به حضور یک راوی در کنار زائر خلاصه نمیشود. به گفته محمدی، معماری، فضاسازی محیط و استفاده از هنرهای مفهومی نیز باید در انتقال مفاهیم دفاع مقدس نقش داشته باشند؛ رویکردی که تلاش دارد مخاطب را از شنیدن صرف روایت به تجربهای چندلایه از تاریخ نزدیک کند.
او تبیین عقلانیت دفاع مقدس و پاسخگویی به پرسشها و شبهات نسل جوان را نیز از برنامههای راهیان نور عنوان کرد و گفت از راویان خواسته شده متناسب با پرسشهای دانشآموزان و دانشجویان، روایت دفاع مقدس را به شکلی دقیق و اقناعی ارائه کنند.
برگزاری راهیان نور امسال در شرایطی انجام میشود که بخشی از زیرساختهای اسکان این اردوها در شمالغرب کشور در جریان جنگ اخیر آسیب دیده است. محمدی با اشاره به این مسئله گفت با تلاش مجموعههای مسئول اجازه داده نشد این آسیبها موجب ایجاد خلأ در روند برگزاری اردوها شود و ظرفیتهای جایگزین برای اسکان و پذیرایی از زائران پیشبینی شده است.
او همچنین از استفاده از ظرفیت شبکه خادمان شهدا در یادمانها و مراکز اسکان خبر داد و گفت در برخی یادمانهای ملی نیز خادمان غیربومی حضور خواهند داشت.
شعار راهیان نور سال ۱۴۰۵ نیز در جلسه شورای سیاستگذاری راهیان نور کشور انتخاب شده و «لبیک یا خامنهای» است. محمدی گفت این شعار با هدف پاسداشت مقام شهید و تأکید بر وحدت و پیروی از رهنمودهای رهبری تعیین شده است.
همزمان با اجرای برنامههای راهیان نور، فراخوان جشنواره ملی «رهآورد سرزمین نور» نیز آغاز شده است. این جشنواره هر سال برگزار میشود و زائران میتوانند آثار خود را در بخشهای مختلف به دبیرخانه جشنواره ارسال کنند.
مردمیسازی نیز یکی دیگر از محورهای مورد تأکید ستاد مرکزی راهیان نور است. محمدی گفت از تمامی ایدههای مردم در زمینه فضاسازی یادمانها، برنامههای فرهنگی، اسکان و سایر حوزههای مرتبط استقبال میشود؛ چرا که به گفته او، هر جا کار به دست مردم سپرده شده، حرکتهای انقلابی استمرار و ماندگاری بیشتری پیدا کرده است.
در کنار برنامههای فرهنگی، تأمین امنیت و سلامت زائران نیز در دستور کار قرار دارد. محمدی امنیت زائران را خط قرمز ستاد راهیان نور دانست و گفت مجموعه فراجا تمامی موضوعات مرتبط با امنیت زائران را بررسی کرده و تمهیدات لازم برای برگزاری اردوها پیشبینی شده است.
به گفته وی، حوزه بهداشت و درمان استانهای هدف نیز آمادگی کامل برای ارائه خدمات به زائران دارد و پوشش بیمهای آنان همچون سالهای گذشته به صورت کامل پیشبینی شده است.
برای تردد کاروانها نیز چارچوب زمانی مشخصی تعیین شده است. در استانهای آذربایجان غربی و کردستان، کاروانها باید از ساعت هفت صبح تا ۱۷ تردد داشته باشند و در استانهای کرمانشاه و ایلام، ساعت مجاز تردد از هفت صبح تا ۱۹:۳۰ تعیین شده است. بنابراین کاروانها موظفند برنامه حرکت خود را به گونهای تنظیم کنند که پس از پایان ساعات تعیینشده در محل اسکان خود حضور داشته باشند.
در سطح ملی نیز ساماندهی یادمانهای دفاع مقدس دنبال میشود. محمدی با اشاره به وضعیت موجود گفت در حال حاضر ۵۹ یادمان در کشور وجود دارد و برای هر یک از آنها طرح جامع تهیه شده و توسعه یادمانها بر اساس این طرحها در دستور کار قرار دارد.
کرمانشاه نیز در هفته دفاع مقدس شاهد افتتاح اولیه باغموزه دفاع مقدس خواهد بود؛ اقدامی که میتواند ظرفیت دیگری برای ثبت، نمایش و انتقال بخشی از تاریخ دفاع مقدس این استان ایجاد کند.
در برنامههای روایتگری امسال، دامنه روایت نیز گستردهتر شده است. محمدی اعلام کرد علاوه بر روایت دفاع مقدس، روایت جنگ دوم و جنگ سوم نیز به برنامههای روایتگری اضافه شده تا مخاطبان با تحولات و شرایط تاریخی و سیاسی این دورهها نیز آشنا شوند.
کرمانشاه برای میزبانی از این رویداد، خود یکی از مهمترین بخشهای روایت دفاع از کشور است. این استان در طول هشت سال دفاع مقدس بیش از ۳۰ هزار ایثارگر تقدیم میهن کرده که شامل ۹ هزار و ۸۰۰ شهید، ۱۹ هزار جانباز و یک هزار و ۷۵۰ آزاده است.
در این میان، زنان کرمانشاه نیز سهمی تعیینکننده در مقاومت داشتهاند. یک هزار و ۱۳ شهیده و یک هزار و ۵۵۰ بانوی جانباز، بخشی از کارنامه زنان این دیار در سالهای جنگ را تشکیل میدهد. کرمانشاه از نظر شمار زنان جانباز رتبه نخست و از نظر تعداد زنان شهیده رتبه دوم کشور را به خود اختصاص داده است. زنانی که در کنار حضور در میدان جنگ، در پشت جبههها، پشتیبانی، امداد، تدارکات و مدیریت خانوادهها نیز نقشآفرین بودند و به تعبیر واقعیتهای آن سالها، بخشی از بار مقاومت را بر دوش کشیدند.
در استان کرمانشاه همچنین ۵۸ یادمان شهدای گمنام وجود دارد که در کنار یادمانهای عملیاتی، بخشی از حافظه تاریخی و فرهنگی این استان را شکل میدهند.
کارنامه شهادت کرمانشاه نیز به هشت سال دفاع مقدس محدود نمیشود. مردم این استان در جنگ تحمیلی دوم ۶۶ شهید و در جنگ تحمیلی سوم نیز ۱۳۵ شهید تقدیم دفاع از میهن کردهاند؛ آماری که روایت مقاومت در این استان را به تحولات سالهای اخیر نیز پیوند میدهد.
اکنون با آغاز برنامههای راهیان نور ۱۴۰۵، کرمانشاه بار دیگر در کانون توجه کاروانهایی قرار میگیرد که برای دیدن بخشی از تاریخ دفاع از کشور راهی غرب ایران میشوند. حضور احتمالی ۳۰۰ هزار زائر در یادمانهای غرب و شمالغرب، در کنار ظرفیتهای موجود و زیرساختهایی که بخشی از آنها در جریان جنگ اخیر آسیب دیدهاند، مسئولیت میزبانی را سنگینتر میکند.
با این حال، مهمترین چالش راهیان نور امسال شاید نه تعداد کاروانها و نه ظرفیت اسکان، بلکه نحوه ارتباط روایت جنگ با نسل امروز باشد؛ نسلی که جنگ را نه از میدان نبرد، بلکه از کتابها، تصاویر، روایتها و تجربههای نسلهای پیشین میشناسد. عبور از روایتگری مقطعی، استفاده از هنر و فضاسازی، پاسخگویی به پرسشها و شبهات و حرکت به سمت روایت زنجیرهای، در صورت اجرای دقیق، میتواند راهیان نور را از یک بازدید صرف از یادمانها به تجربهای عمیقتر از تاریخ تبدیل کند.
در چنین شرایطی، مرصاد برای کرمانشاه فقط یک نقطه روی نقشه راهیان نور نیست؛ بخشی از حافظه این سرزمین است؛ حافظهای که از ۹ هزار و ۸۰۰ شهید و هزاران جانباز و آزاده تا زنان شهیده و جانباز، شهدای گمنام و شهدای جنگهای اخیر امتداد یافته و حالا قرار است در سال ۱۴۰۵ برای صدها هزار زائر دوباره روایت شود.
