داود امامی، کارشناس ارشد جغرافیای سیاسی
مجلس شورای اسلامی، یکی از ستونهای مهم مردمسالاری در ایران است. بهعنوان خانهی ملت، این نهاد وظیفه دارد صدا و مطالبه مردم را به دولت برساند و مانع تصمیمهای ناعادلانه شود. اما در سالهای اخیر، سوالی که افکار عمومی بارها مطرح کردهاند این است: آیا مجلس هنوز نماینده مردم است یا بیشتر به بلندگوی تصمیمات دولت و سیاستزدگی تبدیل شده است؟
این یادداشت با نگاهی انتقادی اما منصفانه، عملکرد مجالس یازدهم و دوازدهم را مورد بررسی قرار میدهد و نشان میدهد که چگونه سکوت یا همراهی با سیاستهای ناعادلانه، اعتماد عمومی را کاهش داده و عدالت اجتماعی را خدشهدار کرده است.
🔹 نقش مجلس در نظارت و دفاع از مردم
مجلس وظیفه دارد ناظر بر عملکرد دولت باشد و حقوق شهروندان را تضمین کند. طبق اصل ۷۶ قانون اساسی، نمایندگان میتوانند در همه امور کشور تحقیق و تفحص کنند. اما در ماجرای یارانهها، بسیاری از تصمیمها بدون مطالبه شفاف و دقیق مجلس، اجرایی شدند و میلیونها خانواده از حداقل حمایتها محروم شدند.
وقتی مجلس به جای مطالبهگری از دولت، صرفاً مصوبات اقتصادی را تأیید میکند، نقش واقعی خود را از دست میدهد. خانه ملت، به جای آنکه محل دفاع از مردم باشد، گاه به بخشی از ساختار دولت تبدیل میشود.
🔹 فاصله مردم و مجلس
تحقیقات مرکز آمار و پژوهشهای مجلس نشان میدهد که اعتماد عمومی به نهاد قانونگذاری در دهه اخیر کاهش یافته است. عواملی مانند تصویب تصمیمهای اقتصادی بدون مشورت با کارشناسان، کاهش شفافیت در بودجه و سکوت در برابر فساد، باعث شده مردم احساس کنند صدای آنها در مجلس شنیده نمیشود.
اعتماد عمومی، سرمایهای است که یکبار از دست برود، بازگرداندنش دشوار است. نمایندگان باید به مردم ثابت کنند که نماینده واقعی آنها هستند و نه وسیلهای برای پیشبرد سیاستهای جناحی.
🔹 نمونههای عملی
۱. یارانهها و سیاستهای اقتصادی: حذف بخشی از یارانهها بدون در نظر گرفتن واقعیات معیشتی، نشان داد که مجلس در برابر تصمیمهای دولت سکوت کرده و یا آنها را تأیید کرده است.
۲. شفافیت بودجه: بررسی بودجههای سالهای اخیر حاکی از این است که بسیاری از منابع عمومی بدون گزارش دقیق و قابل دسترس برای مردم تخصیص یافتهاند.
۳. حق مردم در آموزش و سلامت: قوانین حمایتی و اصلاحی گاهی بدون اجرای موثر، تصویب میشوند؛ نمایندگان باید نظارت کنند تا وعدهها به عمل تبدیل شود، نه صرفاً به سند رسمی.
🔹 پیامدهای فاصله مجلس و مردم
این فاصله باعث کاهش مشارکت عمومی در انتخابات، افزایش بیاعتمادی به نهادهای قانونی، شکلگیری احساس ناعدالتی اقتصادی و اجتماعی و افزایش شکاف میان اقشار مختلف جامعه شده است.
🔹 بازگشت به نقش واقعی مجلس
برای اصلاح مسیر، مجلس باید به اصول اولیه خود بازگردد:
شفافیت کامل: ارائه گزارشها و مصوبات به مردم بهصورت روشن و قابل فهم
نظارت فعال: تحقیق و تفحص در تصمیمهای اقتصادی و اجتماعی
حمایت از مردم: دفاع از اقشار ضعیف و آسیبپذیر بدون توجه به فشارهای سیاسی
پاسخگویی واقعی: نمایندگان موظفاند پاسخگوی عملکرد خود و دولت باشند
آینده عدالت اجتماعی و اقتصادی ایران در گروی بازگشت مجلس به نقش اصلی خود است؛ نه بهعنوان مهر تأییدی بر تصمیمهای دولت، بلکه بهعنوان صدای واقعی مردم. وقتی مجلس، خانه ملت باشد، امید به اصلاح، عدالت و اعتماد عمومی زنده میماند.
مردم ایران صدقه نمیخواهند؛ حق خود را میخواهند.
🔹 منابع:
1. قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران – اصول ۶، ۷۱، ۷۶
2. مرکز پژوهشهای مجلس (۱۴۰۲): گزارش عملکرد نظارتی مجلس یازدهم
3. روزنامه اعتماد (۱۴۰۳): فاصله مردم و مجلس؛ علل و پیامدها
4. ایسنا (۱۴۰۳): تحلیل نقش رسانه در پاسخگویی نهاد قانونگذاری
5. مرکز آمار ایران (۱۴۰۲): نظرسنجی درباره اعتماد عمومی به نهادهای حاکمیتی
