محمد باقری چقاحسینی
برای شناخت تاریخ کرمانشاه، نمیتوان از کنار نام ایل سنجابی به سادگی گذشت. سنجابیها بخشی از حافظه تاریخی این سرزمیناند؛ مردمانی که زندگیشان با کوه و دشت، کوچ و کشاورزی و البته با فراز و فرودهای تاریخ این دیار گره خورده است. روایت سنجابی، فقط روایت یک ایل نیست؛ بخشی از روایت کرمانشاه و غرب ایران است.
در حافظه تاریخی مردم سنجابی، نام مردانی و زنانی باقی مانده که در روزهای سخت، شجاعت و پایمردی را به بخشی از هویت اجتماعی خود تبدیل کردند. از دوران ناامنیهای منطقه و تحولات سیاسی گرفته تا سالهای دفاع از مرز و سرزمین، مردم این ایل در مقاطع مختلف تاریخی در کنار دیگر مردم کرمانشاه، هزینههای سنگینی برای حفظ امنیت و آرامش این دیار پرداختهاند.
اما رشادت را نباید فقط در میدان جنگ جستوجو کرد. گاهی ایستادگی یک کشاورز برای حفظ زمین، تلاش یک مادر برای تربیت فرزندان، همراهی مردم یک روستا در روزهای دشوار یا پایبندی یک جامعه به فرهنگ و هویت خود نیز شکل دیگری از مقاومت و شجاعت است. تاریخ سنجابی را اگر درست بخوانیم، در کنار حماسههای بزرگ، پر از همین روایتهای انسانی و کمتر گفتهشده است.
سرزمین سنجابی در جغرافیای کرمانشاه، تنها یک محدوده جغرافیایی نیست؛ مجموعهای از خاطرات، نامها، آیینها، زبان، موسیقی، پوشش، سبک زندگی و سنتهایی است که نسلهای مختلف آن را حفظ کردهاند. بخشی از این میراث امروز در معرض فراموشی قرار دارد و اگر برای ثبت و روایت آن کاری نکنیم، ممکن است بسیاری از داستانهای شفاهی نسلهای گذشته برای همیشه از حافظه جمعی ما حذف شود.
امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند ثبت روایتهای مردم سنجابی هستیم؛ روایت پیرمردان و پیرزنانی که تاریخ را نه در کتابها، بلکه در زندگی خود تجربه کردهاند. خاطرات آنان میتواند بخشی از تاریخ اجتماعی کرمانشاه را روشن کند؛ تاریخی که تنها در اسناد رسمی و کتابهای سیاسی خلاصه نمیشود.
سنجابی را باید با همه ابعادش دید؛ با رشادتها، رنجها، فرهنگ، زندگی روزمره و نقش اجتماعی مردمانش. بزرگداشت این پیشینه نیز نباید فقط در چند مراسم و سخنرانی خلاصه شود. باید این میراث را ثبت کرد، به نسل جوان شناساند و آن را به بخشی از سرمایه فرهنگی کرمانشاه تبدیل کرد.
مردم سنجابی بخشی از تاریخ این سرزمیناند؛ تاریخی که هنوز در کوچهها، روستاها، خاطرات و زبان مردم زنده است. شاید مهمترین وظیفه امروز ما این باشد که این روایتها را پیش از آنکه نسل راویان خاموش شود، بشنویم، ثبت کنیم و به آیندگان بسپاریم.
